CHUYỆN VỀ “VUA NGUYÊN TỬ” Erico Fermi

aasEnrico Fermi sinh năm 1901, tại Rome, Italia. Năm 1925, ông nghiệm chức giáo sư vật lý Đại học Roma. Ông đã đề ra phương thức thống kê Fermi-Đrắc, và do lợi dụng bức xạ proton phát hiện được những phóng xạ mới và proton chậm, dẫn tới điều khiển được phản ứng hạt nhân, mà năm 1938 đoạt giải thưởng Nobel về vật lý.

Năm 1938, Fermi di cư sang Mỹ. Ông dạy ở ĐH Chicago (Mỹ),  tham gia thiết kế, thử nghiệm và chế tạo lò phản ứng hạt nhân đầu tiên. Sau đó ông còn tham gia vào việc nghiên cứu chế tạo, thử nghiệm quả bom nguyên tử đầu tiên. Ông mất năm 1954.

Gần 90 năm trước đây ở thành phố Roma cổ kính mà tráng lệ của Italia, có một cậu bé chưa đầy 10 tuổi, dáng vóc gày gò, thấp bé không linh lợi…, nói tóm lại là chẳng có hy vọng làm nên gì cả khi nhìn từ vóc dáng bên ngoài.

Thế nhưng chính cậu bé đó sau này lại là người thiết kế và chế tạo thành công lò phản ứng hạt nhân đầu tiên, tham gia thử nghiệm và chế tạo quả bom nguyên tử đầu tiên, được thế giới công nhận là “Vua nguyên tử“. Tên của người đó là Erico Fermi (1901-1954).

Bề ngoài thuở nhỏ cho người khác một ấn tượng thiếu linh lợi, khôn ngoan, nhưng những người đã từng sống với Fermi thì đều biết ông là người rất say sưa tìm tòi nghiên cứu, rất am hiểu biết về vạn sự, vạn vật của tự nhiên, thường trầm ngâm trong thế giới kỳ diệu của mộng ảo. Với những vấn đề lý thú mà ông chưa rõ ràng thì không nản lòng buôn xuôi, bỏ qua mà cố gắng tìm cho được giải pháp rõ ràng mới hơn.

Một lần Fermi chơi trò đánh quay, nhận ra hiện tượng thú vị sau: khi con quay quay nhanh thì trục của nó thẳng đứng, hướng lên trên, còn khi con quay quay chậm thì trục của nó nghiên đi, tạo thành một góc nhọn đối với mặt đất, khiến phần chóp đỉnh của con quay vẽ thành một vòng tròn. Fermi vừa lạ lùng vừa thích thú, quyết tâm tìm ra bí mật trong hiện tượng trên. Thế là ông tìm tới những người bạn tốt của ông – sách . Ông lật tung mọi trang sách đã đọc, song không tìm ra lời giải đáp, cảm thấy buồn bã. Về sau ông tìm thấy hai định luật vật lý có trong ở lớp trên, có thể giải thích bí mật về con quay. Hiểu được rõ vấn đề nung nấu khá lâu, Fermi vui mừng lắm.

Fermi thuở nhỏ đã rất yêu thích sách vở, khả năng tiếp thu, tự học rất nhanh. Bài vở ở trường không thỏa mãn lòng ham hiểu biết như đói, như khát của ông. Ông phải đi tìm món “quà vặt” – những sách đọc thêm ngoài những sách vở dạy ở trường.

Ở Roma, cứ vào thứ tư, ở quảng trường “Trăm hoa” có mở phiên chợ ngoài trời bán sách vở, có bản in, các sản phẩm mỹ thuật, cổ vật… Fermi thường thu thập được ở đó không ít “bảo vật”, mua hết cuốn sách này đến cuốn sách khác về vật lý, và các cuốn sách đó đã giúp ông học được không ít kiến thức, mở mang tầm hiểu biết.

Một hôm Fermi từ quảng trường “Trăm hoa” mang về hai cuốn sách về Toán và vật lý, nói với người chị là ông cần đọc ngay lập tức hai cuốn sách đó. Đọc tới những chỗ hứng thú, Fermi lẩm bẩm tự nói với mình:

– Tuyệt quá! Họ đã giải thích được sự vận động của hành tinh

Khi đọc đến một chương bàn về thủy chiều ở hải dương, Fermi vui sướng đến tột đỉnh.

Đọc xong hai cuốn sách Fermi bước tới người chị,  nói tựa như phát hiện ra “lục địa mới” vậy:

– Chị, chị có biết không, đó là bộ sách viết bằng chữ La tinh mà em chẳng chú ý gì thấy cả!

Người chị lắc đầu cười.

Tinh thần phấn đấu, ham học, ham hiểu biết của Fermi đã khiến một kỹ sư láng giềng tên là Amidi, cảm động. Ông đã rất nhanh nhẹn nhận ra sự thông minh tuyệt đỉnh của Fermi, rất yêu mến Fermi.

–         Fermi, chú ra cho cháu mấy đề bài xem có làm được không nhé?

–         Hay quá! Chú ra đề mau lên đi nào! Fermi nhảy lên vui mừng!

fermiAmidi ra đề bài ở mức độ cao hơn trình độ của Fermi đang học, không nghĩ là Fermi sẽ giải được toàn bộ. Nhưng ông kinh ngạc không tả vì chỉ một loáng Fermi đã làm xong, chuẩn xác, lại nài Amidi cho đề bài khó hơn. Amidi bèn đưa ra một số đề bài mà chính ông cũng chưa tìm ra cách giải. Kỳ tích đã xuất hiện: Fermi đã hoàn toàn giải được! Amidi chỉ còn cách hết lời tán thưởng, khen rằng “hậu sinh khả úy!”, và đem tất cả sách vở mình có về Toán và Vật lý, xếp sắp theo một trình tự hợp lý, từng cuốn, từng cuốn đưa cho Fermi học tập. Fermi như cá gặp nước, tận tình bơi trong đại dương tri thức Vật lý và Toán, và cũng từ đó lòng ham hiểu biết, yêu thích khoa học của ông lại càng nồng hậu, ông mong mỏi trở thành nhà vật lý thực sự.

Khi tốt nghiệp Trung học, Fermi viết thành công luận văn: “Bàn về chấn động của dây cung” khiến các chủ khảo là các vị giáo sư ở Viện công trình Roma vô cùng ngạc nhiên, chẳng sao giải thích nổi Fermi còn nhỏ tuổi như vậy mà đã kiến giải sâu sắc và tri thức uyên bác như vậy.

Năm Fermi 15 tuổi, với thành tích đặc biệt xuất sắc, đã đỗ vào Học viện Sư phạm Hoàn gia Pisa. Không lâu sau ông đoạt được học vị nhạc sĩ và trở thành giáo sư vật lý lý thuyết đại học Roma số 1. Về sau, ông là lãnh đạo xây dựng lò phản ứng nguyên tử đầu tiên. Năm 1942 ông đã lần đầu tiên vận hành lò phản ứng nguyên tử, là nhà thiết kế nghiên cứu chế tạo quả bom nguyên tử đầu tiên, sau đó được giới khoa học tôn vinh là “vua nguyên tử“, nổi danh trên toàn thế giới ./.

Trích Thời trẻ các nhà khoa học ĐỌAT GIẢI NOBEL

NXB Hà Nội 2001

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: